Sree Padmanabhaswamy Temple

केरळमधील तिरुवनंतपुरम येथे असलेले श्री पद्मनाभस्वामी मंदिर हे भारतातील अत्यंत प्राचीन, पवित्र आणि जगातील सर्वात श्रीमंत मंदिरांपैकी एक म्हणून ओळखले जाते. हे मंदिर भगवान विष्णूच्या 'अनंतशयन' (नागावर निद्रिस्त असलेल्या) रूपासाठी प्रसिद्ध आहे.

मंदिराचा इतिहास आणि महत्त्व
या मंदिराचा इतिहास ८ व्या शतकापेक्षाही जुना मानला जातो. तामिळ संतांच्या (आळवार संतांच्या) प्राचीन ग्रंथांमध्ये या मंदिराचा पवित्र उल्लेख आढळतो. १८ व्या शतकात त्रावणकोरचे महाराज मार्तंड वर्मा यांनी या मंदिराचा जीर्णोद्धार केला. त्यांनी आपले संपूर्ण राज्य भगवान पद्मनाभस्वामींना समर्पित केले आणि स्वतःला 'पद्मनाभदास' (देवाचा सेवक) घोषित करून कारभार चालवला. तेव्हापासून त्रावणकोर राजघराणे या मंदिराची देखभाल करत आहे.

वास्तुकला (Architecture)
श्री पद्मनाभस्वामी मंदिराची रचना ही केरळ आणि द्रविड (तामिळ) शैलीचा एक उत्कृष्ट संगम आहे.

मुख्य गोपुरम: मंदिराचे मुख्य प्रवेशद्वार (गोपुरम) सुमारे १०० फूट उंच असून ते ७ मजली आहे. यावर अतिशय देखणी कोरीव कामे केलेली आहेत.

गर्भगृह: मंदिराच्या गर्भगृहात भगवान विष्णूंची १८ फूट लांबीची भव्य मूर्ती आहे. ही मूर्ती १२,००८ शालिग्राम दगडांपासून बनवलेली आहे. भगवान विष्णू इथे शेषनागावर शयन करत असून, त्यांच्या नाभीतून (पद्म) ब्रह्मदेव प्रकट झालेले दिसतात. या मूर्तीचे पूर्ण दर्शन घेण्यासाठी मंदिराच्या तीन वेगवेगळ्या दरवाजांतून पाहावे लागते.

मंदिरातील अथांग संपत्ती आणि रहस्यमय 'तिजोरी ब' (Vault B)
२०११ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार मंदिराच्या तळघरातील गुप्त खोल्या (तिजोऱ्या) उघडण्यात आल्या.

या खोल्यांमध्ये सोन्या-चांदीचे दागिने, हिरे, माणके, सोन्याची नाणी आणि देवाच्या मूर्ती असा प्रचंड साठा सापडला. या संपत्तीचे मूल्य १ लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त असल्याचे सांगितले जाते, ज्यामुळे हे जगातील सर्वात श्रीमंत मंदिर बनले.

परंतु, येथील 'तिजोरी ब' (Vault B) अजूनही उघडली गेलेली नाही. असे मानले जाते की हे द्वार कोणत्याही कुलूपाने नाही, तर 'नागबंधम' (मंत्र शक्तीने) बंद केले आहे. ते केवळ एखादा सिद्ध पुरुषच 'गरुड मंत्राचा' अचूक उच्चार करून उघडू शकतो. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून हे द्वार उघडल्यास मोठा अनर्थ होऊ शकतो, अशी लोकांची श्रद्धा आहे.

नियम आणि परंपरा
पोशाख नियम (Dress Code): मंदिरात प्रवेश करण्यासाठी कडक नियम आहेत. पुरुषांना फक्त मुंडू (धोती) आणि स्त्रियांना साडी किंवा पारंपरिक पावडा-ब्लाउज घालणे बंधनकारक आहे.

प्रवेश: या मंदिरात फक्त हिंदू धर्मीय लोकांनाच प्रवेश दिला जातो.

श्री पद्मनाभस्वामी मंदिर हे केवळ त्याच्या संपत्तीसाठीच नाही, तर तिथली शांतता, अध्यात्म आणि अप्रतिम वास्तुकलेसाठी जगभरातील भाविकांना आकर्षित करते.